Shin splints (MTSS) – dlaczego boli piszczel podczas biegania i jak skutecznie sobie z tym poradzić?

Jeżeli podczas biegania lub intensywnych treningów zaczynasz odczuwać ból po wewnętrznej stronie piszczeli, który początkowo pojawia się tylko na początku aktywności, a z czasem utrudnia każdy trening, bardzo możliwe, że masz do czynienia z tzw. shin splints. W nomenklaturze medycznej określamy to jako zespół przeciążeniowy przyśrodkowej części piszczeli (MTSS – Medial Tibial Stress Syndrome).

Jest to jedna z najczęstszych kontuzji u biegaczy, osób rozpoczynających aktywność fizyczną oraz sportowców trenujących dyscypliny wymagające biegania i skakania. Choć przez wiele lat uważano, że przyczyną dolegliwości jest wyłącznie stan zapalny okostnej, jako fizjoterapeuta w Krakowie w codziennej pracy z pacjentami stale podkreślam: obecna wiedza medyczna pokazuje, że problem jest znacznie bardziej złożony.

Czym właściwie jest shin splints? Nowe światło na patologię MTSS

Jedna z hipotez zakłada, że ból jest przypisywany zapaleniu okostnej wynikającemu z nadmiernego pociągania mięśnia piszczelowego tylnego lub płaszczkowatego. Koncepcję tę potwierdzają wyniki, które ujawniają szerokie pasmo przylegające wzdłuż okostnej przyśrodkowej kości piszczelowej.

Jednak ostatnie badania przeprowadzone u sportowców z przetrwałym MTSS wykazały, że jest to przede wszystkim uraz przeciążeniowy kości.

Co mówią badania naukowe?

• Spadek gęstości kości – badania wykazały zmniejszenie gęstości mineralnej kości piszczelowej w miejscu MTSS, która następnie powróciła do poziomów wyjściowych po ustąpieniu objawów.
• Mikropęknięcia strukturalne – inne badanie ujawniło mikropęknięcia bez dowodów na odpowiedź naprawczą w próbkach biopsyjnych pobranych z objawowych obszarów sportowców zdiagnozowanych z MTSS, co potencjalnie wskazuje na upośledzoną zdolność naprawy kości.

W miejscu bólu dochodzi do sytuacji, w której proces odbudowy kości nie nadąża za obciążeniami treningowymi. Ze względu na niedobór istotnych dowodów potwierdzających jednoznaczne teorie dotyczące jego patologii, MTSS jest głównie uważany za kliniczny zespół bólowy wynikający z przeciążenia tkanek a nie wyłącznie stan zapalny.

Jakie są objawy zespołu przeciążeniowego piszczeli?

Najbardziej charakterystycznym symptomem jest ból po wewnętrznej stronie piszczeli. Pacjenci trafiający do gabinetu najczęściej opisują dolegliwości według powtarzalnego schematu:

• Początek aktywności – ból jest wywoływany przez wysiłek fizyczny i łagodzony przez odpoczynek. Zwykle występuje na początku aktywności i zmniejsza się w miarę postępu ćwiczeń.
• Poranna sztywność -intensywność bólu często wzrasta następnego ranka, chociaż może zmniejszać się z czasem.
• Stan zaawansowany – ból spoczynkowy występuje u pacjentów z ekstremalnym i uporczywym zespołem MTSS. Pacjenci zgłaszali również ból promieniujący do stopy.

Pacjenci z zespołem MTSS często zgłaszają obustronne bóle piszczeli po stronie przyśrodkowej środkowej kości piszczelowej. Jednakże warto pamiętać, że MTSS może dotyczyć przedniej, tylnej lub bocznej strony nogi.

Jak rozpoznać MTSS?

W warunkach klinicznych doświadczony fizjoterapeuta opiera rozpoznanie MTSS na trzech ściśle zdefiniowanych kryteriach:

Kryterium diagnostyczne	Opis kliniczny
Wywiad bólowy	Ból jest indukowany wysiłkiem fizycznym i utrzymuje się przez kilka godzin lub dni po wysiłku.
Lokalizacja bólu	Obserwowana wzdłuż tylno-przyśrodkowego brzegu kości piszczelowej. Miejsce to musi być rozciągnięte na odległość co najmniej 5 cm.
Palpacja (badanie palpacyjne)	Palpacja tylno-przyśrodkowego brzegu kości piszczelowej powoduje rozproszony dyskomfort ograniczony do tego obszaru. Powierzchnia kości może być nierówna w miejscach dyskomfortu.

Kiedy ból może oznaczać coś poważniejszego? Diagnostyka różnicowa

Powszechnie przyjmuje się, że tkliwość wzdłuż tylno-przyśrodkowej granicy piszczeli rozciągająca się na ≥5 cm wskazuje na rozpoznanie zespołu MTSS, natomiast tkliwość rozciągająca się na <5 cm wskazuje na złamanie zmęczeniowe (SF – Stress Fracture).

Klinicznie konieczne jest wykluczenie innych patologii, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie pacjentów z zespołem MTSS. Należą do nich:

1. Zapalenia ścięgien.
2. Przewlekły zespół przedziału powięziowego powysiłkowego (CECS).
3. Zapalenie naczyń.
4. Uciski nerwów.
5. Uwięźnięcie tętnicy podkolanowej.

Dlaczego dochodzi do rozwoju MTSS? Czynniki ryzyka

Na rozwój shin splints wpływa jednocześnie kilka nakładających się na siebie zmiennych:

• Zbyt szybkie zwiększanie obciążeń – kość potrzebuje czasu na adaptację. Jeśli trening rozwija się szybciej niż zdolność regeneracji, pojawia się przeciążenie.
• Historia wcześniejszych urazów – dane wskazują, że sportowcy, którzy wcześniej cierpieli na MTSS lub SF, są bardziej narażeni na wystąpienie tych problemów po wznowieniu treningów. Dlatego konieczne jest podjęcie działań profilaktycznych poprzez dokładne badanie historii choroby sportowców.
• Masa ciała (BMI) – u osób w młodym wieku stwierdzono, że uczestnicy z MTSS mieli wyższe wartości BMI niż osoby bez MTSS. Stwierdzono też istotną korelację między BMI a czasem potrzebnym do całkowitego wyzdrowienia.
• Płeć i anatomia – związek między MTSS a płcią odnotowano m.in. u rekrutów marynarki wojennej i maratończyków. Ryzyko jest też warunkowane pewnymi zmiennymi anatomicznymi, co tłumaczy, dlaczego u dwóch osób o podobnym sposobie trenowania szansa na powstanie MTSS może być skrajnie różna.
• Napięcie pasma biodrowo-piszczelowego – pasmo biodrowo-piszczelowe (ITB) jest ważną strukturą zaangażowaną w ruch kończyn dolnych. Biegacze, u których rozwinął się zespół MTSS, wykazali się bardziej napiętym pasmem ITB niż biegacze bez kontuzji.
• Doświadczenie treningowe – wyniki amerykańskiego badania wskazały, że osoby z większym doświadczeniem w aktywnościach sportowych są mniej narażene na rozwój MTSS w późniejszym okresie kariery. Można to wyjaśnić zdolnością kości piszczelowej do aklimatyzacji i akomodacji sił wynikających z długotrwałego biegania.

Skuteczne leczenie i rehabilitacja MTSS

Nowoczesna fizykoterapia i kinezyterapia oferują sprawdzone metody radzenia sobie z shin splints. Dobry fizjoterapeuta dobierze terapię celowaną w Twoje indywidualne deficyty biomechaniczne. Przykładowy schemat postępowania znajdziesz poniżej.

1. Modyfikacja treningu i zarządzanie obciążeniem

Planując rehabilitację MTSS, kierujemy się przede wszystkim objawami. Czasami samo zmniejszenie kilometrażu już może dawać ulgę. Jeśli jednak ból uniemożliwia przebiegnięcie nawet najkrótszego dystansu, pojawia się przestrzeń na zaprogramowanie odpowiedniego treningu siłowego i skocznościowego. Aby powrót do treningu nie wiązał się z osłabieniem wydolności, w czasie rehabilitacji można utrzymywać kondycję poprzez aktywności mniej obciążające piszczel, takie jak pływanie czy jazda na rowerze.

2. Rehabilitacja shin splints

Program rehabilitacji powinien obejmować przede wszystkim:

• stopniowe zwiększanie tolerancji tkanek na obciążenie,
• ćwiczenia wzmacniające mięśnie kończyny dolnej,
• poprawę kontroli ruchu,
• pracę nad mobilnością i elastycznością wybranych grup mięśniowych,
• analizę techniki biegu i planu treningowego.

Leczenie nie powinno koncentrować się wyłącznie na miejscu bólu, ale uwzględniać funkcjonowanie całej kończyny dolnej.

2. Terapia skoncentrowaną falą uderzeniową (SWT)

U pacjentów z zespołem MTSS zaobserwowano szybszą regenerację i zmniejszenie bólu po stosowaniu SWT w porównaniu z samymi protokołami ćwiczeń. Fala uderzeniowa stymuluje metabolizm kości i przyspiesza przebudowę mikrouszkodzeń, jednak najlepsze efekty przynosi jako element składowy pełnej rehabilitacji.

3. Korekcja biomechaniki stopy (wkładki)

Chociaż mechanizmy, poprzez które stosowanie ortez stóp może przynosić korzyści, pozostają nieznane, wyniki sugerują, że korekta nadmiernej pronacji może być dobrym wsparciem. Badania potwierdzają, że silne opadanie kości łódkowatej może być czynnikiem wzmagającym MTSS.

Nie są one jednak rozwiązaniem dla każdego pacjenta i powinny być dobierane na podstawie badania funkcjonalnego.

4. Jak długo trwa powrót do zdrowia?

Czas powrotu do pełnej sprawności jest bardzo indywidualny i zależy od stopnia przeciążenia, historii wcześniejszych urazów oraz przestrzegania zaleceń. U wielu biegaczy poprawa następuje po około 2–3 miesiącach odpowiednio prowadzonej terapii. Jednak badania pokazują, że pełny powrót do intensywnego biegania może zająć nawet około 6 miesięcy.

Zbyt szybki powrót do treningów znacząco zwiększa ryzyko nawrotu dolegliwości oraz rozwoju złamania zmęczeniowego.

Podsumowanie i profilaktyka

Shin splints to jedna z częstszych kontuzji przeciążeniowych u osób aktywnych fizycznie. Obecnie wiemy, że nie jest to wyłącznie zapalenie okostnej, lecz przede wszystkim efekt przeciążenia kości, która nie nadąża z regeneracją.

Im wcześniej zostanie postawiona właściwa diagnoza i wdrożone leczenie, tym większa szansa na szybki i bezpieczny powrót do aktywności. Ignorowanie objawów lub kontynuowanie treningów mimo narastającego bólu może prowadzić do znacznie poważniejszych urazów, takich jak złamanie zmęczeniowe kości piszczelowej.

Jeśli odczuwasz ból piszczeli, nie zwlekaj. Kompleksowa diagnostyka oraz indywidualny plan terapeutyczny, który zapewni doświadczony fizjoterapeuta pozwolą Ci bezpiecznie i bezpowrotnie pożegnać problem shin splints. Jeżeli szukasz dobrego fizjoterapeuty w Krakowie zapraszamy do naszego gabinetu Stacja Fizjoterapia w Krakowie/Podgórzu.

mgr Kacper Szczypka
Stacja Fizjoterapia